Một phần đáng kể các vị trí ở Mỹ được lấp qua giới thiệu chứ không qua ứng tuyển công khai. Với người mới đến, đây là điều quan trọng cần biết sớm.
Không phải vì hệ thống thiếu minh bạch, mà vì nó có một logic rất cụ thể về phía bên tuyển dụng.
Vì sao bên tuyển dụng coi trọng giới thiệu
Vì tuyển sai người là một sai lầm tốn kém, và hồ sơ giấy tờ nói rất ít về việc ai đó làm việc ra sao trên thực tế.
Một lời giới thiệu từ người mà bên tuyển đã tin là một dạng bằng chứng mà hồ sơ không thay được.
Nó cũng rút ngắn quá trình sàng lọc, vốn tốn thời gian và công sức khi có nhiều ứng viên.
Nghĩa là giới thiệu không phải sự ưu ái mà là một cơ chế giảm rủi ro cho bên tuyển.
Điều đó có nghĩa gì với người không có mạng lưới
Trước hết, nó không có nghĩa là cửa đóng — các kênh ứng tuyển công khai vẫn hoạt động thật.
Nhưng nó có nghĩa là công sức bỏ vào việc quen biết người trong ngành có hiệu quả cao hơn so với chỉ nộp hồ sơ.
Và nó có nghĩa là mạng lưới nên được dựng trước khi cần, chứ không phải khi đang cần gấp.
Đây là điểm khó nhất với người mới đến, vì họ thường bắt đầu tìm việc đúng lúc chưa quen ai.
Mạng lưới ở đây hình thành thế nào
Chủ yếu qua công việc: đồng nghiệp cũ, khách hàng, đối tác.
Qua các hội nghề nghiệp và các sự kiện của ngành, vốn khá phổ biến và mở.
Qua trường học, với người có học ở đó.
Và qua cộng đồng — điều có ý nghĩa đặc biệt với người mới đến, vì đây thường là mạng lưới đầu tiên họ có.
Một hiểu nhầm cần gỡ
Nhiều người đến từ nơi khác đọc "mạng lưới" thành "nhờ vả", và vì thấy ngại nên tránh.
Nhưng cách nó vận hành ở đây thường nhẹ hơn: một cuộc trò chuyện để hỏi về ngành, một lời hỏi thăm khi thấy tin tuyển, một lời giới thiệu tới người khác.
Và việc chủ động liên hệ với người lạ trong ngành để hỏi chuyện nghề là hành vi được coi là bình thường, không bị xem là đường đột.
Hiểu đúng điểm này gỡ bỏ rào cản tâm lý lớn nhất mà người mới đến thường tự đặt cho mình.
Vì sao nhiều vị trí không bao giờ được đăng công khai
Một phần các vị trí được lấp trước khi chúng kịp xuất hiện ở bất kỳ đâu.
Lý do rất thực tế: khi một chỗ trống xuất hiện, phản xạ đầu tiên của người quản lý là nghĩ tới ai mình đã biết hoặc hỏi đồng nghiệp xem có ai phù hợp.
Chỉ khi cách ấy không ra kết quả thì vị trí mới được đăng, vì việc đăng kéo theo khối lượng sàng lọc lớn.
Nghĩa là danh sách việc đăng công khai không phải bức tranh đầy đủ về nhu cầu thật của thị trường — nó là phần còn lại sau khi các kênh nội bộ đã dùng xong.
Hệ quả thực tế duy nhất rút ra được: nếu chỉ theo dõi các trang tuyển dụng thì mình chỉ thấy một phần thị trường, và phần mình không thấy thường là phần ít cạnh tranh hơn.
Chênh lệch theo vùng
Ở các cụm ngành lớn, mạng lưới dày hơn và cơ hội gặp người cùng ngành nhiều hơn.
Ở nơi ít nhà tuyển dụng, mạng lưới hẹp hơn nhưng lại có tính cá nhân hơn — người trong ngành thường biết nhau.
Và ở nơi có cộng đồng người Việt đông, mạng lưới cộng đồng có thể là điểm khởi đầu rất hữu ích cho giai đoạn đầu.
Mặt cần lưu ý của điểm cuối: mạng lưới cộng đồng thường mở cửa vào một số ngành nhất định, nên nó là điểm khởi đầu tốt chứ không nên là giới hạn.
Điều không chênh lệch
Ở mọi nơi, người ta sẵn sàng nói chuyện về nghề của mình nhiều hơn người mới đến tưởng.
Ở mọi nơi, mạng lưới được xây bằng việc giúp người khác chứ không chỉ bằng việc nhờ người khác.
Và ở mọi nơi, nó cần thời gian — nên việc bắt đầu sớm có giá trị hơn việc làm tập trung khi đã cần.
Thông tin về các hội nghề nghiệp và sự kiện ngành theo từng khu vực thường được chính các hội ấy công bố công khai.
Vì sao giới thiệu lại quan trọng với bên tuyển dụng?
Vì tuyển sai người rất tốn kém, và một lời giới thiệu từ người đã được tin là dạng bằng chứng mà hồ sơ giấy tờ không thay được.
Không có mạng lưới thì hết cơ hội phải không?
Không. Các kênh ứng tuyển công khai vẫn hoạt động thật, nhưng công sức bỏ vào việc quen biết người trong ngành có hiệu quả cao hơn.
Chủ động liên hệ người lạ trong ngành có bị coi là đường đột không?
Không. Việc hỏi chuyện nghề với người trong ngành là hành vi được coi là bình thường ở đây.
Mạng lưới cộng đồng có hạn chế gì không?
Nó thường mở cửa vào một số ngành nhất định, nên là điểm khởi đầu tốt nhưng không nên trở thành giới hạn.
